عشق من و تو

 

هفت سين


آن هفت حرف سين مقدس...

 
 
 
:نوروز ، جشن جشنهاست. همان که با آمدنش وحدت ، همبستگي ، هويت ، شوق و پيوند را به ايرانيان هديه مي دهد و از سواحل خليج نيلگون فارس تا مزارع سرسبز و جنگلهاي انبوه گيلان را غرق در نور و شادي مي کند.
نوروز بال گشودن به سوي جشن بهار است.
بهار زمين و آغاز زمان ، شکفتن شکوفه ها ، راز و نياز گل و بلبل و پاي نهادن ماهي قرمز به سفره هفت سين. از راه رسيدن نوروز ، روز پيوند و همدلي ما را بر آن داشت با دکتر سيد محمدعلي دادخواه به گفتگو بنشينيم تا برايمان از اين جشن کهن و آداب سفره هفت سين بيشتر سخن بگويد...

در آغاز گفتگو برايمان از قدمت نوروز بگوييد و اين که پيدايش آن به چه روزگاري بازمي گردد؟
آريايي هايي که به سرزمين ايران وارد شدند (پارس ها ، پارت ها و مادها) آداب مشترکي داشتند که موجب برقراري پيوندي عميق بين آنها شده بود. کشاورزي که کار اصلي شان بود ، موجب شده بود تا آنها توجه ويژه اي به تغييرات آب و هوايي (آمد و شد فصل ها) داشته باشند و در حقيقت نوعي گاه شماري حسي در آنان وجود داشت و بر همين اساس بود که سال را به دو قسمت ، سال بزرگ و سال کوچک تقسيم مي کردند و در آغاز هر سال جشني بر پا مي داشتند و نوروز همان جشني بود که پس از زمستان سرد و بي روح مي آمد. بنابراين مي بينيم در زماني که هيچ تاريخي براي آن ذکر نشده ، نوروز شکل گرفته است. اما اعلام نوروز به عنوان جشن ملي ايرانيان توسط کورش پادشاه هخامنشي ، 534 سال پيش از ميلاد مسيح صورت گرفت و از آن زمان بود که نوروز به عنوان مبدا سال قرار گرفت و در گاه شماري ملاک و مبنا شد.

گفتيد ، نوروز جشن ملي ايرانيان است. پس چگونه است که در بسياري از کتب مذهبي ، علماي شيعه ، نوروز را بسيار بزرگ دانسته اند و در باب آن توصيه هايي نيز کرده اند؟ فکر مي کنيد دليل اين توجه خاص چيست؟
شايد يکي از دلايل آن اين باشد که بنابر اعتقاد ما شيعيان ، نوروز، هنگامي است که حضرت علي بن ابيطالب ، امام اول و بزرگ مرد اسلام ، به جانشيني حضرت محمد (ص) برگزيده شد. زيرا روز عيد غديرخم سال دهم هجري ، که حضرت محمد (ص) ، علي (ع) را به جانشيني خود به مسلمانان معرفي کرد ، مطابق بود با 29حوت و روز چهارم از خمسه مسترقه ، بنابراين اولين روز امامت آن حضرت برابر مي شود با روز اول فروردين. هاتف که يکي از گويندگان مسلم مذهبي است و ترجيح بند معروف (وحده لااله الاهو) از اوست ، در اشاره به اين مطلب مي گويد:
همايون روز نوروز است ، امروز به فيروزي
بر اورنگ خلافت کرد شاه لافتي ماوي
علاوه بر اين مورد ، ملامحسن فيض کاشاني در رساله اي که در وصف نوروز دارد ، از قول امام جعفر صادق خطاب به معلي بن خنيس اين گونه مي گويد: نوروز ، روزي است که خداي تعالي عهدنامه اي از ارواح بندگان خود گرفته که او را بندگي نمايند و ديگري را با او شريک نسازند و ايمان بياورند به فرستاده ها و محبت هاي او و ائمه معصومين (ع). نوروز اول روزي است که آفتاب طلوع کرده و بادي که درختان را بارور مي سازد ، وزيده و خرمي زمين آفريده شده و روزي است که جبرئيل بر حضرت محمد (ص) نازل گرديده و نيز نوروز همان روزي است که حضرت محمد (ص) ياران خود را امر فرمود که با حضرت علي (ع) بيعت امامت نمايند و... پس مي بينيد که توجه علماي شيعه به نوروز بي دليل نيست و قداست خاصي در اين روز نهفته است.

درخصوص سفره هفت سين صحبت کنيد و اين که از ابتدا به شکل سفره گسترده مي شده يا خير؟
بررسي هاي تاريخي نشان مي دهد که پس از گذشت سالها هفت سين سيمين ، به سفره اي واحد تبديل شده است و اقوام مختلف ايراني بنابر ذوق و سليقه و عقيده خويش ، هر کدام سفره اي مزين را براي اين کار انتخاب کرده و بيشتر سفره ها کار دست بوده است همانند ترمه ، قلمکار ، فرش ، پته دوزي و...

چرا تمام هفت سيني که در سفره قرار مي دهيم ريشه گياهي دارند و از زمين رسته اند؟
فلسفه اين امر که همه آن هفت چيز ريشه گياهي دارند ، آن است که انسان از خاک است و بدان باز مي گردد. به واقع زمين مادر انسان است و رشد و بالندگي همه در دامان زمين و خاک است. اين رستني ها ، سيب و سبزه و سمنو (که از جوانه گندم تهيه مي شود) و سرکه که حاصل انگور است و سماق و سير ، همگي از زمين رسته اند تا نمادهايي را که به انسان (خلقنا الانسان من طين) مي آموزند ، درون او جاي دهند و با او بارور شوند که انسان بنا به سير تکاملي چنين بوده است.

اشاره کرديد به نمادهايي که از طريق هفت سين به انسان آموخته مي شود. اين نمادها چيست و چه پيامهايي با خود دارد؟
نخستين آنها «سنجد» است. سنجد نماد سنجيده اقدام کردن است در کتاب معارف گياهي ، جوشانده يا دود سنجد براي درمان بيماري هاي دماغي تجويز شده است و نيز قدما ، سنجد را مقوي قلب و دماغ دانسته اند ، چراکه سرشار از ويتامين هاي K-B-A است.

هفت سين يا هفت شين؟

به سبب نزديکي بسيار دو حرف سين و شين به يکديگر ، برخي محققان بر اين باورند که اين هر دو (سين و شين) در ابتدا بيش از يک حرف نبوده اند و در زمان هخامنشيان شين ساکنان شمال در جنوب سين تلفظ مي شد. به عنوان مثال براي کلمه ارسال «فرشتن» که از واژه فرشته که پرواز در جزء آن موجود است در شمال ايران استفاده مي کردند اما در جنوب از کلمه فرستادن استفاده مي شد. از سوي ديگر برخي دانش پژوهان نيز عقيده دارند که هفت سين در دوران پيش از اسلام هفت شين بوده اما به دليل مغايرت شراب با معتقدات اسلامي ، هفت شين به هفت سين تبديل شده است جالب است بدانيد با توجه به خوش آوا بودن حرف سين ، بزودي هفت سين جاي هفت شين را در خانواده هاي مسلمان ايراني گرفت ؛ زيرا سين از جمله حروفي است که بسياري از لغات طربناک و شادي آفرين همانند سرور ، سعادت ، سروري و... با آن آغاز مي شود. ضمن اين که آخرين حرفي است که در کتاب آسماني ما ، سخن پروردگار مهربان با آن خاتمه مي يابد. (در سوره ناس)

پس بي جهت نيست که آن را نماد سنجيده عمل کردن مي دانند. سنجد را بر اين باور بر سفره مي نهند تا هر کس با خويشتن عهد کند در آغاز سال ، هر عملي را سنجيده انجام دهد. قرار دادن سنجد بر سفره هفت سين ، نشانه گرايش به عقل است و با توجه به حديث نبوي «اول ماخلق الله العقل» اولين چيزي که خداوند آفريد ، عقل است و همه مي دانيم که آدمي با رهنمود عقل ، کامياب و پيروز مي شود.
دومين سيني که بر سفره نهاده مي شود ، سيب است که نماد سلامت و ميوه اي بهشتي است. سيب هشداري است براي انسان تا به سلامت جسم خود بينديشد و بهداشت و صحت و سلامت خود را به دست فراموشي نسپارد چراکه عقل سالم در بدن سالم است.
سين سوم سبزه است که نشانه خرمي و شادابي و خوش خلقي است. سبزه با خود زيبايي ، زندگي و نيکويي را به همراه دارد. بنابراين فلسفه قرار دادن سبزه سر سفره ، اعلام خرمي و خوش اخلاقي در سال نو است که انسان پيوسته خوش برخورد و خوش رو باشد و در معاشرت با ديگران ، سختگير نباشد.
سمنو سين چهارم و علامت قدرت است. سمنو که به آن ، غذاي مرد آفرين نيز گفته اند ، بدون آن که هيچ شيريني مضاعفي به آن افزوده شود ، با جوانه گندم تهيه مي شود و غذايي است بسيار مقوي و پرانرژي و سرشار از ويتامين E که ضمن حفظ جواني و جلوگيري از پيري زودرس ، بهترين و سازنده ترين ماده غذايي محسوب مي شود.
سير که سين پنجم است ، نشانه قناعت و يادآور راضي به حق خود است ، استغنا از مال و متاع دنيا و در يک کلام سيرچشمي که از بزرگترين صفات انسان برتر است بدين وسيله بيان مي شود. سير ، عاقل بودن ، سلامت ، شادابي ، قوي و قانع بودن را به ما يادآوري مي کند. ضمن اين که خواص دارويي حيرت انگيز آن ، توجه بسياري از دانشمندان و پزشکان را به خود جلب کرده است.
ششمين سين سفره هفت سين ، سرکه است که نماد پذيرش ناملايمات و رضا و تسليم است. همه ما در طول زندگي با کمي ها و کاستي ها و نامردمي هاي مختلفي روبه رو بوده ايم ، بنابراين سرکه را بر سفره مي نهيم تا رضا و تسليم را سرلوحه امور خود قرار دهيم تا در اين پيوند هفت گانه ، عقل و صبر و پيکار و تسليم و رضا و تلاش را با خود به همراه داشته باشيم ؛ اما از ياد نبريم که تسليم و رضا ، هرگز به معناي وادادگي و دلمردگي و پس زدگي نبوده و نيست ، بلکه نمادي است از انسان تلاشگر و پيگير ولي صبور که در جهت نيل به اهداف مقدس خود گام برمي دارد.
آخرين سين هفت سين هم سماق است که نماد صبر و بردباري و تحمل ديگران است. صبر يکي از عواملي است که مي تواند شخصيت و روح آدمي را بارور سازد و نردباني براي ترقي شود. اين تاثير سماق که چشم را باز و بينا مي سازد ، دقيقا بر صبر و تامل منطبق است که به دور از عجله و شتاب ، راه را از چاه بازشناسيد ، زيرا عجله وسوسه شيطاني است و تاني سرود رحماني.

در پايان ، پيام نمادين سفره هفت سين را به طور خلاصه بيان کنيد.
سفره نمادين هفت سين ، روان پريشان انسان ناآرام را به قناعت و آرامش دعوت مي کند و شکايت و ندامت را دور مي سازد و حاصل اين مساله ، رضايت خاطر است ، براي ورود به مدرسه عشق ، براي ره پيمودن از بودن به سوي شدن و پيوستن ذره به بي انتها....

 منبع: جام جمhttp://www.jamejamonline.ir/shownews2.asp?n=187018&t=soc

پيام هاي ديگران ()        link        ۱۳۸٥/۱٢/٢۳ - حمیدرضا